Het drama dat Toeslagen heet

 

Wie met een zoekmachine op dit bericht terecht is gekomen, zal meteen gokken dat dit een verhaal wordt over klachten over dienstverlening, logge en trage administratie en eindeloze telefoongesprekken en briefwisselingen over de dienst Toeslagen van de Belastingdienst. Helaas, ik heb weinig persoonlijke klachten over Toeslagen, laat staan ervaring. Voor mij telt eerder de oplossing, dan het probleem.

Het verhaal begint in 2005, als de overheid de macht grijpt over de vergoedingen voor kinderopvang. Voorheen was in cao’s geregeld dat de werkgevers via de bedrijfsfondsen eenzesde deel van de kosten meebetaalden, maar blijkbaar vond men dat dat anders moest. Vreemde gedachte voor een kabinet waarin de VVD zat, maar Balkenende I en II vonden dat het goed was en zo geschiedde. Voor de mensen die de vergoeding niet in hun cao geregeld hadden, was dit goed nieuws, maar ook voor mensen die geen cao hadden, zoals de zelfstandigen. Na de kinderopvangvergoeding werd ook de huursubsidie weggehaald bij het Ministerie van VROM en kwam de uitkering hiervan voortaan ook bij Toeslagen terecht, dat op hetzelfde moment het nieuwe zorgstelsel in werking trad (2006) en de zorgtoeslag werd ingevoerd, was allerminst toeval. Je zou kunnen stellen dat Toeslagen juist werd opgericht om de zorgtoeslag uit te keren. Om het rijtje af te maken kwam in 2008 het kindgebonden budget bij Toeslagen terecht.

Meer lasten
Voorheen gaf ik bij mijn werkgever aan dat ik gebruik maakte van kinderopvang en werd ik doorverwezen naar een bemiddelingsbureau, in mijn geval Kintent. Ik gaf aan wat het moest kosten en zij handelden vervolgens het gedeelte dat mijn baas moest betalen af met het kinderdagverblijf. Ik had er geen omkijken naar en mijn toenmalige partner en ik kregen alleen een factuur van het kinderdagverblijf voor het gedeelte dat wij moesten betalen. Prima, geen administratie, geen rondpompen van geld en iedereen tevreden.

Goed, de organisaties als Kintent waren ook niet ideaal, maar het werkte. Nee, ik moest voortaan zorgen dat ik het geld van de werkgever ontving, ik moest de toeslag regelen en ik moest al dat geld zelf verzamelen om het vervolgens naar de opvang over te maken. Minder lasten voor de burger heette dat toen. Later is dat systeem wel een beetje bijgeschaafd, maar de basis is nog steeds dat je zelf de verschillende zaken bij elkaar moet harken en vervolgens het hele bedrag zelf moet overmaken.

VROM had een prima systeem, zij hadden de gegevens van de verhuurders, wisten wie er waar huurde en wat de huren waren. Zij maakten huursubsidie direct over naar de huisbaas en die stuurde voor de rest van het bedrag een nota naar de huurder. Het gevolg: de huurder zag alleen maar dat hij een bepaald bedrag moest betalen en betaalde dat. Geen rompslomp en geen gedoe met geld dat je moest bewaren, in de meeste gevallen gaven de verhuurders de jaarlijkse huurverhoging ook gewoon door aan VROM, die dat dan regelde.

Hier ook weer gedoe, je krijgt op de twintigste van de maand geld en moet dat een dag of tien bewaren voor het betalen van de huur. Dit geheel moet je in je administratie organiseren en je moet er zelf maar voor zorgen dat je aan het einde van de maand de huur kan betalen. Daarnaast heb je te maken met twee wijzigingen per jaar die je moet doorgeven. Ten eerste je inkomen dat wijzigt en dan rond 1 juli ook de huur die wijzigt. Dan hoop je maar dat tussentijds de servicekosten niet worden gewijzigd, als je al kan uitdokteren welke servicekosten je wel moet aangeven en welke niet.

Daarnaast komen er ook ineens fouten aan het licht, zo zien een aantal mensen ineens dat er anderen op hun woning staan ingeschreven, vaak vroegere bewoners, maar goed, Toeslagen hecht grote waarde aan de juistheid van de gegevens van de gemeenten en dus kost het moeite om dat soort fouten hersteld te krijgen; “Ga maar langs bij de gemeente en laat die mensen in onderzoek stellen.”; zo luidt het advies. Owja, dan moet je natuurlijk wel een verhuurder hebben die keurig geregistreerd staat en zijn zaakjes op orde heeft, zodat Toeslagen weet wie het is.

De zorgtoeslag is er gekomen omdat de hoogte van de ziekenfondspremies vijf keer over de kop gingen in 2006. Betaalde men in 2005 nog een paar tientjes per maand, ineens werd dar rond de honderd euro. Op zich prima dat de overheid hier de burger tegemoet komt, zeker de laagste inkomens, maar waarom eerst de kosten verhogen om vervolgens de burger weer tegemoet te komen? Het levert weer extra administratie voor de burger op en het kost aan uitvoering ook een bak centen. Overigens nog los van het feit of het hele nieuwe zorgstelsel iets heeft gedaan aan de stijging van de kosten in de zorg.

Tot slot van de vier toeslagen is daar het kindgebonden budget, dat ineens uit de lucht kwam vallen in 2008. Niet helemaal, want dat moet ook ergens vandaan komen. en jawel, het is de kinderkorting uit de inkomstenbelasting. De kinderkorting was een heffingskorting, wat betekende dat als je vierduizend euro belasting moest betalen, je daar een korting van ongeveer duizend euro op kreeg omdat je een kind had.

Dat moest natuurlijk anders, er moest weer een aanvraagformulier komen, de bestanden van de Sociale Verzekeringsbank werden gelicht en iedereen met recht op kinderbijslag kreeg een toeslag erbij. Noem het een aanvulling op de kinderbijslag, alleen dan met een inkomensgrens van rond de €45.000 (gezinsinkomen) voor een gezin met twee jonge kinderen. Nieuwe regeling, nieuwe administratie.

Inkomen
Voor de hoogte van de toeslagen gebruikt Toeslagen het ‘toetsingsinkomen’ over het lopende jaar. het toetsingsinkomen is wat men vroeger noemde het belastbaar inkomen en wat tegenwoordig het verzamelinkomen heet. Hoe lager dit inkomen, hoe hoger de toeslagen. Maar hoe weet ik voorafgaand aan een jaar wat ik aan het einde van het jaar aan inkomen heb verzameld? Dat kan je berekenen en die berekening heet de aangifte inkomstenbelasting. Juist, die doe je pas achteraf en het is niet de meest makkelijke berekening. Erger nog, afgezien van een paar fetisjisten is het de meest gevreesde berekening van Nederland en toch zal je die vooraf moeten maken.

Nederland kent niet zoveel van die fetisjisten, laat staan wiskundigen en dus gaat het nog wel eens fout met die berekening, een paar miljoen keer per jaar om precies te zijn. Mensen wisselen van baan, of ze krijgen er eindelijk een, en moeten dan een nieuwe schatting doorgeven. Weer een formulier waarop vragen staan die ze helder proberen te stellen, maar die verschillend worden uitgelegd. Ook wordt er niet naar zaken gevraagd die juist van groot belang zijn voor de hoogte van het toetsingsinkomen, zoals de hoogte van alimentatie, uitgaven aan ziektekosten of hypotheekrenteaftrek.

Wat gebeurt er dan? Men vult naar beste weten een inkomen in en dat blijkt achteraf te hoog of te laag. Als het inkomen te hoog is, is er niet veel aan de hand. Toeslagen ziet na de aangifte inkomstenbelasting dat er meer recht is op toeslagen en keert het verschil alsnog uit, daar zijn ze redelijk netjes in. Maar als het inkomen te laag is, dan was er dus minder recht op toeslag en willen ze graag dat je het verschil terugbetaalt. Juist de groepen die toeslagen ontvangen, de lagere inkomens, hebben daar het geld niet voor en zo ontstaan er betalingsproblemen.

Vaak verrekent Toeslagen de schuld wel met de lopende toeslagen, maar hoe ze dat doen is een vaag mysterie, waar zelfs de medewerkers van Toeslagen niet altijd even goed uitkomen, maar daarover later meer. Het levert in ieder geval weer een hoop vragen op en mensen snappen niet direct waarom ze ineens minder geld krijgen. Vragen, daar is Toeslagen ook niet erg goed in. Ik heb het uitgezocht en wat er meestal gebeurt is dat de schuld in twee jaar op de lopende toeslagen wordt ingehouden. Heb je bijvoorbeeld vijfhonderd euro te veel ontvangen, dan krijg je twee jaar lang 250 euro minder toeslag en dus twee tientjes minder per maand. Op zich prima om het zo te doen.

Als een jaar start, dan schat Toeslagen het inkomen op basis van eerdere gegevens, men berekent hoeveel toeslag er per soort in het jaar uitgekeerd moet worden en deelt dat door twaalf termijnen en stort dat bedrag elke maand rond de twintigste op de bankrekening. in november of december krijgt de ontvanger een bericht over het komende jaar, omdat in december de toeslagen voor januari worden uitbetaald. Na een jaar moet er voor 1 april van het volgende jaar aangifte voor de inkomstenbelasting worden gedaan over het jaar en aan de hand daarvan weet Toeslagen wat het verzamelinkomen is en wordt er afgerekend, meestal ergens in de zomer of daarna. Goed, dan is het merendeel van de toeslag al uitbetaald en valt er weinig meer te verrekenen waardoor de hele toeslag stopgezet wordt. Gevolg: mensen zitten zonder geld en komen in de problemen.

Toeslagen heeft zelf dan ook nog met het probleem te maken dat niet iedereen ook daadwerkelijk een aangifte inkomstenbelasting doet. Soms is dat ook overbodig en hoeven mensen het ook niet (meer) te doen, maar onder de mensen die het wel moeten doen is er een grote groep die toch geen aangifte indient. Van deze mensen is dus geen inkomen vast te stellen en tegen de tijd dat de Belastingdienst het inkomen zelf heeft vastgesteld, zijn we nog verder weg van het jaar waarover de toeslagen berekend moeten worden.

Problemen
Nu zijn dit vaak problemen die deels aan de mensen te wijten zijn, maar ook deels aan het systeem. Toeslagen vraagt van de burgers om een inkomen te schatten door middel van een berekening die simpelweg te ingewikkeld is voor de meerderheid van de bevolking. Ze vragen mensen om vooraf te berekenen wat er uit een berekening komt die ze niet begrijpen. Mensen vullen iets in, happy go lucky, en zien wel wat er uitkomt. of de uitkomst klopt is een kwestie van gevoel, want nakijken op een site door middel van een tabel of iets dergelijks, is niet mogelijk.

Ongeveer 10% van de bevolking is (functioneel) analfabeet, maar het percentage dat belastingformulieren niet begrijpt ligt een paar keer zo hoog. onder de doelgroep van Toeslagen is dit percentage waarschijnlijk de helft of meer. Denk alleen al aan het feit dat we het over doorgaans lagere inkomens hebben, met veel mensen met Nederlands als tweede taal of een lage opleiding en dat gecombineerd met het voorzichtige en formele taalgebruik in de formulieren. Ga van deze mensen ook nog eens vragen dat ze een lopende administratie bijhouden en dat je in december 2010 brieven stuurt over 2011, in juli 2011 brieven over 2010 en in de tussentijd ook berichten over aanpassingen, verrekeningen en aan het einde van het jaar over 2012.

Met één toeslag zou dat nog te doen zijn voor gevorderden, maar als je er meerdere krijgt, dan wordt het een hele klus om dat alles bij te houden en er ook overzicht over te houden. Het huishoudboekje wordt er niet overzichtelijker op en men neemt een houding aan van laissez faire, laissez passer, laat maar waaien in helder Nederlands. Men krijgt het en men ziet wel waar het schip strandt, ze komen wel als ze geld willen hebben. Het lijkt me niet dat dit een houding is die je als overheid wilt bij je burgers, vooral omdat er veel betalingsproblemen uit voortkomen die onnodig veel geld kosten en schade toebrengen aan de economie.

Uit de cijfers van de Belastingdienst over 2008 blijkt dat het vaker misgaat dan goed. Bij de zorgtoeslag was het aantal aanvragen dat klopte 46%, bij de huurtoeslag was dart percentage 53%, bij de kinderopvangtoeslag slechts 22% en bij het kindgebonden budget 39%. De cijfers voor de aanvragen die leidden tot een schuld aan Toeslagen waren 32% (zorgtoeslag), 26% (huurtoeslag), 41% (kinderopvangtoeslag) en 44% (kindgebonden budget). De cijfers komen overigens uit het Beheersverslag Belastingdienst 2009, te vinden op de site van de Belastingdienst.

Wat opvalt is dat bij het kindgebonden budget 61% van de aanvragen misgaat, terwijl de meeste mensen niet eens een aanvraag hebben hoeven te doen. Toeslagen had de gegevens van de Sociale Verzekeringsbank, ze hadden de inkomensgegevens en er wordt in de meeste gevallen toch teveel of te weinig toeslag uitgekeerd. Hoe het dan toch in ruim drie op de vijf gevallen misgaat, waarvan er twee bij moeten betalen, is niet te verkopen. Het wordt nog erger als je je bedenkt dat de kinderkorting tot en met 2007 gewoon in de aangifte zat en er daar weinig mis kon gaan. Men heeft dus een systeem gecreëerd dat fouten oplevert, terwijl het oude systeem redelijk bestendig was. Overigens laten de cijfers over 2007 hetzelfde beeld zien voor de andere drie toeslagen.

Terug naar af
Minder regels was het devies ooit, zelfs ten tijde van het invoeren van al deze regelingen. Misschien is het aantal regels minder, maar ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat de uitvoering duurder is geworden en dat de administratie voor de burger er alleen maar moeilijker op is geworden, met alle gevolgen van dien. Ik heb het dan nog niet eens over het feit of de burger er beter op is geworden als het om de centen gaat.

De vier toeslagen hebben allemaal gemeen dat zij gebaseerd zijn op het inkomen, niet voor niets heten ze ook inkomensafhankelijke toeslagen. De inkomstenbelasting is op hetzelfde inkomen gebaseerd en je zou dus zeggen dat de oplossing voor de hand ligt; voeg de toeslagen samen met de inkomstenbelasting. Eigenlijk, heel kort door de bocht gezegd, draai het omvormen van de kinderkorting weer terug en neem die andere toeslagen meteen mee.

Was het maar zo simpel, er moeten wetten voor veranderd worden, de Belastingdienst zal weer moeten zorgen dat alles georganiseerd wordt, er moeten nieuwe formulieren komen, de mensen bij Toeslagen worden ineens overbodig en de burger krijgt alweer een verandering voor zijn kiezen. Ongetwijfeld zie ik hier nog meer drempels over het hoofd, maar ik denk dat er een hoop mee te winnen valt.

Dat er wetten voor veranderd moeten worden is helder, zo moeten de wetten die de toeslagen regelen geschrapt worden en moet ook de wet die de inkomstenbelasting regelt aangepast worden. Maar dat lijkt moeilijker dan het is. Aangezien de zorgtoeslag en het kindgebonden budget vroeger al in de aangifte zaten, kunnen die regelingen (met misschien een andere berekening) zo weer terug in de aangifte. Ze hebben de oude regels vast nog wel ergens staan en met een beetje aanpassing zijn die zo weer in te voeren.

De huurtoeslag kan een plek krijgen naast de hypotheekrenteaftrek, zo verklein je meteen het onderscheid tussen de huizenbezitters en de huurders. Niet dat de berekening gelijk moet zijn aan die van de hypotheekrenteaftrek, maar een hoofdstuk wonen is niet zo onlogisch in een aangiftebiljet. Zeker nu steeds meer aangiften digitaal worden gedaan, kunnen dit soort berekeningen makkelijker gemaakt worden. Voor de laatste, de kinderopvangtoeslag is er een mooi plekje te vinden bij de plek waar ook de kinderalimentatie staat, namelijk bij de aftrekposten.

Dit in de wet vastleggen is een kwestie van de voorwaarden overnemen uit de huidige wetten en het vaststellen van de hoogte (een percentage of een tabel). Dit moet voor de ambtenaren dit dit gaan uitvoeren niet zo moeilijk zijn, aangezien de belastingwetten volstaan met dit soort artikelen. Het is een kwestie van een wiskundige formule omzetten in een tekst. Dit geldt natuurlijk ook voor de formulieren.

Bij de Belastingdienst zullen er mensen uit moeten, omdat de afdeling Toeslagen overbodig wordt. het voordeel voor die organisatie is waarschijnlijk dat er voornamelijk uitzendkrachten werken en dat er binnen die organisatie toch al flink bezuinigd moet worden. Daarnaast zullen er minder bezwaren, klachten en minder administratie afgehandeld hoeven te worden, wat natuurlijk weer scheelt en waarmee ook weer een deel van de bezuinigingen gehaald wordt.

De winst voor de Belastingdienst valt in het niet bij die voor de burger, want die is erg groot. De overheid wil al jaren dat de burger zo min mogelijk verschillende keren hetzelfde moet opgeven. Wat zou nou prettiger zijn als de burger bij de Belastingdienst nog maar één aanvraag hoeft in te dienen? Die aanvraag is er eentje die we al kennen, namelijk de voorlopige teruggaaf, zoals veel huizenbezitters die al kennen en die de meeste mensen met kinderen ook wel kennen van het uitbetalen van de kinderkorting voor 2008. Deze aanvraag wordt uitgebreid met de vragen voor wat nu de toeslagen zijn en de burger heeft dan in één oogopslag overzicht over wat hij kan verwachten. Het doorgeven van wijzigingen wordt ook makkelijker, omdat dit nog maar in één formulier hoeft en de gevolgen meteen duidelijk zijn.

Verder moet er natuurlijk nog afgerekend worden en dat gebeurt als er aangifte wordt gedaan na afloop. Het voordeel is dan dat er meteen duidelijk is hoeveel er nog te halen valt, of hoeveel er terugbetaald moet worden. Er is nog maar één moment dat het inkomen geschat hoeft te worden (met een zuivere berekening) en er nog maar één moment is dat er afgerekend hoeft te worden. het aantal momenten dat overheid en burger contact met elkaar hebben, zal flink dalen, omdat er eigenlijk nog maar twee momenten zijn per jaar.

Daarnaast is er nog een ander voordeel, dat misschien de politici meer zal interesseren. Je kan door alles in één berekening te gooien ook meer nuanceren. Zo kan je bijvoorbeeld de berekening van de tegemoetkomingen koppelen aan verschillende vormen van inkomen en bepaalde inkomensbestanddelen uitsluiten van de berekening, kortom, je kan veel meer spelen met de inkomens en de tegemoetkomingen. Juist om te zorgen dat er maatschappelijk draagvlak is voor een bepaalde maatregel, kan je veel in de voorwaarden doen.

Een ander voordeel is dat je mensen meer motiveert om aangifte te doen, waardoor de opbrengsten van de belastingen vergroot. Mensen zullen het prettiger vinden om één keer per jaar het inkomen te schatten en één keer per jaar af te rekenen. Daarnaast kan je natuurlijk ook zeggen dat als er geen aangifte wordt gedaan, er ook niet meer uitbetaald wordt. Zodra deze twee dingen aan elkaar gekoppeld worden, dwing je mensen wel om aangifte te doen, wat een hoop werk voor de Belastingdienst scheelt.

Misschien kan de Belastingdienst ook wat actiever optreden bij wijzigingen. Zo weet de Belastingdienst het als iemand verhuist (gevolg voor de huur of hypotheek), als iemand van baan wisselt (gevolg voor het inkomen) of als iemand een kind krijgt (gevolg voor de uitgaven voor kinderen). De meeste van deze wijzigingen kunnen leiden tot een aanpassing en dan zou de burger om aanvullende informatie gevraagd kunnen worden. Erg veel moeite moet dit niet kosten, aangezien een hoop hiervan automatisch geregeld kan worden.

En die berekening dan, die te moeilijk is voor de burger? in 2009 vroegen in totaal 636 duizend mensen (particulieren) hulp bij het invullen van de aangifte bij de vakbond of de Belastingdienst, een cijfer dat de afgelopen jaren geleidelijk aan het stijgen is. het aantal mensen dat via hulpverleners hulp kreeg is daar nog niet in opgenomen. Met automatisering kan een gedeelte van deze mensen al geholpen worden, denk aan het downloaden van de gegevens die ze bij de Belastingdienst al hebben, zoals nu al gebeurt, of het online opslaan van aangiftes, zodat mensen makkelijk de gegevens van vorig jaar kunnen gebruiken.

Toeslagen hebben het leven van de burger en de Belastingdienst niet verbeterd en leiden eigenlijk tot meer problemen dan dat er wat mee gewonnen wordt. De overheid zit niet op extra administratie te wachten, maar de burger al helemaal niet. Met het samenvoegen van inkomensafhankelijke regelingen en het vaststellen van het inkomen zou al een hoop last van de schouders van zowel overheid als burger gehaald kunnen worden en kunnen we toe met een kleinere belastingdienst. Maar vooral boor de burger betekent het een hoop minder kopzorgen.

Advertenties

One response to “Het drama dat Toeslagen heet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: