Het drama dat Toeslagen heet (2)

40 miljoen aan fraude met toeslagen

Het is de grote kop boven een artikel in de Volkskrant van gisteren. Ik zie dat bedrag en vind het laag, erg laag zelfs. Dat komt omdat ik de fraude van dichtbij zie voorbij komen en dus wel een redelijk onderbouwd idee heb van wat het wel moet zijn. Gelukkig staat er in het artikel al dat er ook nog eens 40 miljoen ‘vervolgd wordt’, wat het bedrag met 80 miljoen al iets aannemelijker maakt. Toch blijf ik het nog steeds erg laag vinden en bespeur hier een verdraaiing van de werkelijkheid door de staatssecretaris.

Het verschil tussen de ene helft van de 80 miljoen en de andere is dat van de eerste helft al vastgesteld is dat er gefraudeerd is en dat dat bij de tweede helft nog vastgesteld moet worden. Zelfs al is het 80 miljoen, ik vind het nog een laag bedrag. Eigenlijk raar dat de media dan die 40 miljoen in de kop zetten, terwijl 80 miljoen ernstiger klinkt en ook grotendeels klopt. je zou toch zeggen dat hoe hoger het bedrag is, hoe groter het nieuws is? Maar goed, de media zoeken het zelf ook niet even na.

De Belastingdienst/FIOD gaat pas tot strafrechtelijke vervolging over bij een fraudebedrag boven de 10 duizend euro (de ‘aanmeldgrens‘), daarnaast moeten zij wel zeker zijn van hun zaak, omdat het OM het (net als de rest van de overheid) al druk genoeg heeft. In die 80 miljoen zitten dus niet de gevallen die onder dit bedrag zitten en dus niet strafrechtelijk vervolgd worden. Deze bedragen worden via het normale traject ingevorderd en die zie ik dus in mijn dagelijkse praktijk voorbij komen.

Als eerste moet je natuurlijk vaststellen wat nou onder de noemer ‘fraude’ valt. Hier wordt waarschijnlijk bedoeld dat er aantoonbaar opzettelijk onjuiste gegevens ingevuld zijn waardoor onterecht een te hoge uitkering is ontvangen. De vraag is of het opzettelijk niet voldoen aan een wettelijke verplichting ook onder fraude valt. Ook als er geen strafrechtelijke sanctie, maar een bestuurlijke sanctie op een handelen of nalaten staat, lijkt er mij sprake van fraude als daardoor een onrechtmatig voordeel is verkregen.

Als ik die definitie er bij pak, dan moet ik eerst uitleggen dat het in Toeslagenland draait om de Algemene Wet Inkomensafhankelijke Regelingen (Awir) en dat daar in artikel 18 is geregeld dat je gegevens moet verstrekken aan belastingdienst/Toeslagen als die daar om vragen, verderop in artikel 40 staat dat je daar een boete voor kan krijgen. Omdat die boete 100 procent van het bedrag bedraagt, kan deze oplopen tot een bedrag dat in het strafrecht alleen voor hele zware vergrijpen wordt gegeven. Duidelijk is dat de wetgever het dus ook fraude vindt als je geen gegevens inlevert.

Uit het Beheersverslag 2011 van de Belastingdienst (p. 23) blijkt dat alleen al in 2010 in 215 duizend gevallen bleek dat de gegevens voor de huurtoeslag niet juist waren aangeleverd door de toeslagontvangers en in 2011 werd op basis van gegevens van derden (verhuurders) in ruim 700 duizend gevallen de toeslag aangepast. Dit zijn dus gegevens die Belastingdienst/Toeslagen zelf heeft moeten verzamelen, terwijl de teoslagontvanger toch degene is die de gegevens moet aanleveren.

Dat laatste is schrikbarend, zelfs al zou maar een kwart daarvan opzettelijk geen of onjuiste gegevens hebben aangeleverd, dan hebben we het nog over 175 duizend huishoudens! Dat maal tweeduizend euro (want dat zijn ongeveer de bedragen die in de huurtoeslag omgaan) en dan een kwart vermindering levert 175.000 x € 500 = 87,5 miljoen euro op aan fraude. Ik heb het dan slechts over één jaar (2011) en over alleen de huurtoeslag.

Dan zit ik dus alleen al met de huurtoeslag boven het bedrag dat wordt genoemd door de Staatssecretaris. In de kinderopvanttoeslag gaat het vaak om bedragen die rond de 10-20 duizend euro per jaar liggen. Als ik zie hoeveel gevallen ik daar tegenkom van mensen die gewoon de jaaropgave van het kinderdagverblijf niet terugsturen (wat mij een vrij eenvoudige handeling lijkt die zelfs zonder al te veel kennis en kunde van formulieren gedaan kan worden), dan vrees ik dat er minimaal een even groot bedrag tevoorschijn komt over 2011.

Over 2010 werd aan 285 duizend mensen (50% van het totaal) gevraagd of zij de jaaropgave van de kinderopvang of het gastouderbureau wilden insturen, hiervan reageerden er 20 duizend niet (gegevens uit het eerder genoemde Beheersverslag). Als ik dit naar een percentage moet vertalen, dan is dat 3,5% van het totaal. Er werd in 2010 € 3.313 miljoen uitgekeerd, waarvan dus € 116 miljoen fraudegevallen betrof, gemiddeld € 5.797 per geval dus. Vandaar dat (omdat de aanmeldgrens op 10 duizend euro ligt) de meeste gevallen ook niet vervolgd worden en dus niet in de cijfers van het persbericht voorkomen.

Ik kom dan net boven de 200 miljoen uit en dan heb ik het over één jaar (2011 voor de huurtoeslag en 2010 voor de kinderopvangtoeslag) en dat is iets meer dan de 80 miljoen van het persbericht, waarvan niet eens duidelijk is of het één of meerdere jaren betreft. Als deze bedragen representatief zijn voor alle jaren (sinds 2005 voor de kinderopvangtoeslag en 2006 voor de huurtoeslag), dan hebben we het over ruim een miljard aan fraude tot en met 2012.

Laat het getal van 15% nog maar even buiten beschouwing. Dit is de afname van het aantal aanvragen van kinderopvangtoeslag voor gastouders toen die laatsten zich in 2010 moesten inschrijven in een landelijk register. Je kan je afvragen waarom een gastouder ineens niet meer bestaat als er een registratie voor nodig is. Het gaat immers om geld dat je kan krijgen, dus waarom zou je het niet doen? het kan zijn dat je om andere redenen niet meer gastouder bent, maar dit gaat niet voor alle gevallen op.

Dan laat ik de zorgtoeslag en het kindgebonden budget ook nog maar even buiten beschouwing omdat de fraude daar moeilijker is en dus minder voorkomt (alhoewel daar ook wel manieren zijn). Als ik daar elk ook tien miljoen per jaar bij reken (zeer optimistisch), kom ik nog hoger uit dan dat miljard. Bij de huur- en kinderopvangtoeslag zijn de mogelijkheden tot fraude en de bedragen ook veel groter. Als je een beetje handig bent kan je zo met zes ton weglopen en een nieuw leven beginnen in een tropisch land (zonder uitleveringsverdrag uiteraard).

Die laatste lijkt een beetje uit de lucht gegrepen, maar is ooit met wat collega’s uitgewerkt en reëel. Zelfs de maatregelen die de staatssecretaris nu weer neemt, helpen daar niet tegen omdat het in de kern van het systeem zit en de staatssecretaris met zijn oplossingen alleen de buitenkant van het systeem aanpakt. Zelf heb ik te veel verplichtingen om het land uit te vluchten, maar met zes ton kan je al best een leuk leven beginnen elders, dacht ik zo.

Ik heb al eerder gepleit voor het opheffen van toeslagen, het was mijn eerste blog hier en sta daar nog steeds achter. Niet dat ik denk dat we minder draagkrachtigen niet moeten steunen in hun levensonderhoud (in tegendeel zelfs), maar ik denk dat het systeem voor zowel burger, als voor de uitvoerende instantie veel beter, betrouwbaarder, simpeler en goedkoper kan. Vooral dat simpeler zou al een hele opluchting zijn, maar daarvoor moet je de kern van het systeem aanpakken en niet met lapmaatregelen komen.

Dat de staatssecretaris trots aankondigde maatregelen te nemen is slechts een herhaling van zetten en raakt niet wat de werkvloer bij de Belastingdienst en Belastingdienst/Toeslagen nu al vijf jaar roept, nee, schreeuwt. Dat die 80 miljoen slechts een schijntje is van de werkelijke omvang is gewoon een kwestie van de definities zo verdraaien dat het probleem kleiner wordt.

Ondertussen gaan we vrolijk door met het inkrimpen van de overheid en is er dus in de toekomst minder mankracht beschikbaar om de toeslagen te controleren, fraude op te sporen en het onterechte bedrag te verhalen. De pakkans wordt door de verminderde mankracht alleen maar kleiner en dus de schade groter. Ik vraag mij af hoeveel mensen je in een jaar voor die 200 miljoen die nu jaarlijks weglekken in dienst kan nemen die zich met een goede uitvoering bezig houden.

En de Kamer? Die vindt dat de staatssecretaris goed bezig is en laat –bij gebrek aan kennis en kunde over de materie– de zaak verder rusten na dit gezapige antwoord van de staatssecretaris. Zo blijft het geld weglekken naar mensen die het niet verdienen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: