De overschatting en onderschatting van de zzp’er

Niets zo overschat in Nederland als de zzp’er (m/v). Ze vinden zichzelf doorgaans best fantastisch met hun vrijheid en worden door de politiek en het bankwezen als de motor van de economie de hemel in geprezen. Ze zijn zo vrij, die zzp’ers, de easy riders van de arbeidsmarkt. In mijn boekje staan ze qua status ver achter de loonwerker, de uitkeringstrekker en zelfs achter de zwartwerker.

Een zzp’er is een zelfstandige zonder personeel, iemand die een beroep uitoefent voor eigen rekening en risico, een ondernemer dus, onder deze vage definitie vallen ook de freelancers. Je komt ze in alle takken tegen, van journalisten tot bouwvakkers, van advocaten tot schoonmakers. Iedereen kan het worden sinds het afschaffen van het middenstandsdiploma.

Vroeger moest je nog wat kunnen om een eigen onderneming te starten, je moest een middenstandsdiploma halen waarbij je dingen als boekhouden en iets over belastingen leerde, maar ook over het werven en behouden van klanten. Tegenwoordig kan iedereen met een paspoort een onderneming beginnen.

Wat er mis is met de zzp’er? Heel veel, om te beginnen met het begrip ‘zelfstandigheid’ dat zij claimen te hebben. Het duidt aan dat zij zonder anderen voor zichzelf kunnen zorgen, dat zij vrijheid hebben, dat zij het zelf op kunnen knappen. De realiteit is heel anders en maakt hen tot minder dan een werknemer, een werkloze, een uitkeringstrekker, een gepensioneerde of zelfs een zwartwerker. Ze zijn verworden tot het afvalputje en het zand in de motor van de economie.

In tegenstelling tot de loonwerker en de uitkeringstrekker heeft de zzp’er het probleem dat zij constant moeten zoeken naar inkomsten. Iemand die voor een baas werkt krijgt gewoon werk aangedragen en zal niet zonder zitten. Is dat wel het geval, dan krijgt de loonwerker gewoon doorbetaald. De zzp’er zit dan gewoon zonder inkomsten en zal werk moeten zoeken. Dit leidt er toe dat zij alle klussen zullen aannemen, dus ook de klussen die minder betaald zijn en kutklussen die veel energie vergen, maar weinig opbrengen.

Het idee dat een zzp’er klussen kan weigeren is in de meeste gevallen een illusie. Zij hebben de opbrengsten te hard nodig en zijn daardoor afhankelijk van de opdrachtgever. Deze heeft de machtspositie om ze uit te knijpen en ze voor minder dan het minimumloon te laten werken. Het is meer uitzondering dan regel dat een zzp’er een eerlijke prijs kan bedingen, je moet dan over onmisbare kwaliteiten beginnen en dat doen de meeste zzp’ers eigenlijk niet. Na hen tien anderen in de ogen van de opdrachtgever.

Ze leven dus bij de genade van de opdrachtgever, in veel gevallen is dat er ook maar één en hebben ze daarnaast nog wat kleine opdrachtgevers, maar van die ene moeten ze het hebben. Ze zijn compleet afhankelijk en zouden meer baat ebben bij een dienstverband met die grote opdrachtgever. Die laatste zit echter niet op een werknemer te wachten die wèl rechten heeft en ook nog eens beschermd wordt door de wet. Nee, dan liever een zzp’er die al zijn rechten vrijwillig heeft opgegeven.

Want rechten hebben de zzp’ers niet. Hoewel zij fiscaal nog gunstig worden behandeld, is het toch ondernemen voor eigen risico. Waar de werknemer verzekerd is tegen van alles en nog wat, moet de zzp’er het maar uitzoeken als er geen werk meer is of hij niet meer kan werken. De huur en  de boodschappen moeten toch betaald worden. De werknemer heeft een sociaal vangnet als de ww, de zzp’er heeft dit vrijwillig weggewuifd.

Vrijwillig afstand doen van rechten, van voorzieningen die er voor zorgen dat je kunt blijven leven als het tegen zit, ik vind het een beetje een rare keuze. Toch doen duizenden mensen per jaar het. Zij doen afstand van alles wat het in Nederland zo lekker leven maakt, ook als het tegenzit. Maar zzp’er zijn is toch beter dan werkeloos thuis zitten? Ik denk van niet. De ww’er heeft tenminste nog een inkomen, hoewel dat tijdelijk is. Het is tenminste wel een vangnet om door te kunnen gaan en rustig op zoek te gaan naar een baan.

Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat van al die zzp’ers die per jaar starten (ongeveer 120 duizend in 2012 volgens de KvK) na vier jaar nog maar 30% als zzp’er aan de slag is. Het valt blijkbaar tegen, crisis of niet, dit cijfer is al decennia stabiel. Wat stelt een zzp’er dus voor, als het alleen maar een tijdelijke status is? De meesten redden het dus gewoon niet. Leuk geprobeerd, maar ondernemen is een vak en gek genoeg beheersen de meeste zzp’ers dat vak absoluut niet.  Is het erg dat er zoveel zzp’ers al binnen vier jaar de brui aan geven?

Een zzp’er heeft om te beginnen een startkapitaal nodig, dat wordt vergaard door een Tante Aghaatlening (een familielid dat wil investeren) of een lening bij de bank. Met dit geld worden er al dan niet noodzakelijke dingen aangeschaft, afhankelijk van het beeld en de status die een zzp’er bij zijn onderneming noodzakelijk acht. Een fatsoenlijke, representatieve auto, een mooi pak, visitekaartjes en een degelijke mobiele telefoon met een duur abonnement. Owja, soms ook het noodzakelijke gereedschap en een net iets te duur pand.

Nadat er gestart is, moet er geleefd worden en daarvoor moet er geld zijn. Dit geld wordt uit de onderneming onttrokken voordat aan de leveranciers wordt betaald of de belastingen worden afgedragen. Aangezien de opbrengsten achterblijven bij de verwachting (of de wens), maar er wel al op de grote voet geleefd wordt, ontstaat er vanzelf een gat. Het kapitaal van de onderneming wordt negatief en als de zzp’er zijn onderneming opdoekt, blijft er een schuld achter bij leveranciers.

Is dit heel erg negatief bedacht? Niet als ik kijk naar het aantal ex-zzp’ers dat ik momenteel in de schuldsanering tegenkom. Zij hebben schulden die ontstaan zijn uit een overschatting van zichzelf en het luxe leventje dat zij zouden kunnen hebben, maar op ruime afstand niet hebben kunnen bekostigen. Het is mij keer op keer de vraag wat een simpele zzp’er met een A-klasse Mercedes moet, of met een telefoon die vele malen slimmer is dan hijzelf.

Bij zowel de overheid, als bij leveranciers laten zij schulden achter en zorgen zo voor het zand in de economie. Zij betalen een deel van hun kosten niet, terwijl hun klanten over het algemeen wel goed betalen. Waarom? omdat zij teveel privé-uitgaven doen die niet verantwoord zijn ten opzichte van de opbrengsten van hun bedrijfje. Het is niet uniek voor zzp’ers, maar wel een breed voorkomend verschijnsel bij deze groep. De oorzaak? Onkunde en de valse status die het zzp-schap met zich mee heeft gekregen.

Natuurlijk zijn er zzp’ers die het wel goed doen, die kunnen leven van hun onderneming en daarnaast ook de onderneming draaiende kunnen houden. Die wel zelfstandig en zonder kredieten bij leveranciers kunnen bestaan. Zij die niet tachtig uur per week hoeven te werken en gewoon kunnen kiezen welk werk zij wel aannemen en welk werk zij geen zin in hebben, omdat ze er toch wel een boterham aan overhouden. Het zijn de echte zelfstandigen onder de zzp’ers en die houden het ook wel lang uit. Echter; ze zijn zeldzaam.

Als 70% van de zzp’ers er al binnen vier jaar mee kapt en een groot deel daarvan een scala aan schulden achterlaat, dan kan je toch niet spreken van ‘de motor van de economie’? Deze schulden komen op de maatschappij terecht, al dan niet via verminderde belastingopbrengsten, maar ook door het doorberekenen van deze kosten aan andere klanten door bedrijven. Wij betalen als afhankelijke loonwerkers en uitkeringstrekkers, maar ook als consumenten mee aan de troep die zzp’ers achterlaten.

Mensen die als zzp’er aan de slag willen onderschatten het bestaan als ondernemer, dat blijkt uit het uitvalpercentage. De politiek overschat hen en noemt hen de motor in de economie. De realiteit is dat zij verder weinig toevoegen aan de maatschappij en eerder tot een last zijn, dan een aanwinst. Het zijn verkapte werklozen of uitzendkrachten die zo snugger zijn geweest om alle rechten en zekerheden vaarwel te zeggen om heel stoer zelfstandig te overleven, terwijl zij ondertussen parasiteren op de kredieten van bedrijven en overheid.

Hebben deze mensen een recht van spreken als het gaat om bijvoorbeeld het afschaffen van fiscale voordeeltjes? In mijn ogen niet. Laat een ondernemer eerst maar zien dat hij een echte ondernemer is en zelfstandig kan overleven en het meer dan vijf jaar uithoudt. Laat eerst maar eens zien dat je kundig genoeg bent en kom daarna maar terug om te kijken of de maatschappij dat ook vindt.  Een easy rider klinkt stoer, maar easy leecher zou een meer toepasselijke term zijn.

Advertenties

One response to “De overschatting en onderschatting van de zzp’er

  • @draeckensteijn

    Potverdomme. Wat een dijk van een blog en gezien jouw achtergrond een verhaal wat ik bloedserieus tot me neem. En ik ben het na het gelezen te hebben, op meer dan één punt met je eens. Het heeft me aan het denken gezet en ik kom tot de conclusie dat ook de branche waarin ik werkzaam ben enorm te lijden heeft door de negatieve gevolgen van deze ontwikkeling.

    Kudos. Spijker op zijn kop Poezenbeest.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: